Babes ekonomikoa haurdunaldian eta edoskitzaroan

Zure lanak zure haurdunaldian edo zure semearen edo alabaren edoskitzean eragina izan dezakeenean, legeak berariazko babesa aitortzen du. Haurdunaldiko arriskuagatiko (REM) eta 9 hilabete baino gutxiagoko seme-alaben edoskitze naturaleko arriskuagatiko (RLN) prestazioak sorospen ekonomiko bat bermatzen dizu zure kontratua eteten den bitartean edo zure jarduera profesionala eteten duzun bitartean, betiere zure lanpostuaren baldintzekin lotutako arrisku bat badago eta ezin bada egokitu edo bateragarria den beste batekin aldatu.

Orri honetan azalduko dizugu, urratsez urrats eta hizkuntza argiz, zer estaltzen duen prestazioak, zer behar duzun eta nola izapidetu FREMAPekin.

Nork eska dezake prestazio hori?

Haurdunaldiko arriskuagatiko eta edoskitze naturaleko arriskuagatiko prestazioa kontratua eteten edo jarduera eteten den egunean Gizarte Segurantzan afiliatuta eta altan dauden emakume langileei zuzenduta dago, bai besteren konturakoei, bai norberaren konturakoei (autonomoak). Horren barruan sartzen da lanaldi partzialeko lana ere.

Besteren konturako langileen kasuan, “eskubide osoko” altakotzat jotzen dira prestazioaren ondorioetarako, baita enpresak altako eta kotizazioko betebeharrak bete ez baditu ere (horrek erantzukizuna sor diezaioke enpresari, baina ez zaitu babesik gabe uzten).

Autonomoentzat, dagokion erregimenean alta emanda egotea eskatzen da (LAAB, Besteren konturako nekazaritzako langileen sistema berezia, etab.), eta preskribatu gabeko kuotak ordainduta izatea.

Kasu jakin batzuetan, babestutako egoeratzat hartzen da, halaber, Araubide Orokorreko eta Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren aplikazio-eremuko funtzionarioen REM/RLN baimena.

Sorospenerako eskubidea izateko baldintzak

Prestazioa eskuratzeko, hiru baldintza-multzo bete behar dira: babestutako egoera, alta/kotizazioa eta baldintza formalak.

1. Babestutako egoera:

Zure haurdunaldiarentzat, fetuarentzat edo bularreko haurrarentzat arrisku espezifiko bat egon behar da, zure lanpostuko agente, prozedura edo baldintzetatik eratorria, nahitaez eta azken neurri gisa zure lan-kontratua etetea edo zure jarduera profesionala etetea dakarrena, eta ez haurdunaldiaren berezko gaixotasun bat (betetzen duzun lanpostuko agente, prozedura edo baldintzekin lotuta ez badago).

BESTEREN KONTURAKO langileen kasuan, enpresak modu espezifikoan ebaluatu behar du arriskua (arriskuen ebaluazio GEHIGARRIA eta langilearen osasunaren zaintza eginez), eta etenaldiaren aurretik lanpostua (edo lan-denbora) edo lanpostu-aldaketa egokitzen saiatu behar du. Hori ezinezkoa bada bakarrik planteatzen da etetea eta prestazioa.

2. Afiliazioa eta alta:

Dagokion Gizarte Segurantzako erregimenean afiliatuta eta altan egotea. Besteren konturako langileen kasuan, altatzat joko da, enpresak izapidetu ez badu ere.

3. Kotizazioa:

Nekazaritzako autonomo eta langileentzat, kuotak ordainduta izatea eskatzen da; zorra badago, epe barruan ordaintzeko gonbidapena eskaintzen da, eskubidea ez galtzeko (murrizketa posibleekin, baldin eta gure gonbidapenetik 30 egun naturalen ondoren erregularizatzen bada).

Aurkeztu beharko dituzun dokumentuak

Prozedurak bi une nagusi ditu: lehenik, arrisku-ziurtagiri medikoa lortzea, eta, ondoren (FREMAPeko zerbitzu medikoek arriskua egiaztatu badute eta ez bada posible izan ez egokitzea ez lanpostua aldatzea), prestazio ekonomikoa eskatzea. Hona hemen funtsezko dokumentazioa:

1. Arriskuaren mediku-ziurtagirirako (REM edo RLN):

Osasun Zerbitzu Publikoaren (SPS) txostena:
- REMen: haurdunaldia eta balizko erditze-data egiaztatzen ditu.
- RLNn: edoskitze naturaleko egoera egiaztatzen du.

Enpresa-ziurtagiria: jarduera, lanpostuaren baldintzak, arriskuak, saiatutako egokitzapen-neurriak eta zergatik ez diren nahikoak izan deskribatzen du.

Lanpostuaren arriskuen ebaluazioa eta arriskurik gabeko lanpostuen zerrenda.

Autonomoentzat, langileak egindako jarduerari buruz egindako adierazpena, bai eta jarduera horretan lan edo funtzio bateragarririk ez dagoela dioena ere. Kooperatiba-sozietateetan edo lan- edo merkataritza-sozietateetan lan egiten duen langile autonomoa izanez gero, sozietatearen administratzaileak egin beharko du adierazpen hori. Mendekotasun ekonomikoa duen langile autonomoa bada, bere bezeroak egin beharko du aitorpen hori. Ordaindutako azken kuoten frogagiriak.

2. FREMAPekin prestazioa eskatzeko:

FREMAPen ziurtagiri medikoa (positiboa edo atzeratua etorkizuneko arrisku-datan).

Enpresaren edo autonomoaren adierazpena, kontratua eteteko edo jarduera eteteko datarekin.

Osasunaren zaintzari buruzko txostena (BESTEREN konturako langileak).

Kotizazio-oinarria jasotzen duen enpresa-ziurtagiria.

Jarduera-egoeraren aitorpena (autonomoak) eta bankuko datuak eta IRPF.

Noiz hasten da eta zenbat irauten du?

Prestazioa aitortzen da, arriskua egiaztatuta dagoenean, lanpostuz aldatzea ezinezkoa denean eta lan-harremana eteten denean edo norberaren konturako jarduera eteten denean.

REM prestazioaren hasiera:

FREMAPen mediku-ziurtagiritik abiatuta, gertaera eragilea (babestutako egoera) autonomoaren lan-kontratua etetea edo jarduera etetea da, enpresak aurretik erabaki ahal izan dituen prebentzio-neurrien kalterik gabe.
Prestazio ekonomikoa lan-kontratua eteten den egun berean (zenbat BESTEREN) edo FREMAPeko zerbitzu medikoek ziurtagiri medikoa ematen duten egunaren biharamunean sortzen da, baina ondorio ekonomikoak, nolanahi ere, dagokion jarduera profesionala uzten den egunetik aurrera izango dira (NORBERAREN kontua).

REMen amaiera:

Atsedenaldia hasi aurreko egunean amaitzen da, jaiotzagatik eta adingabea zaintzeagatik.

RLNren hasiera:

Jaiotzagatiko eta adingabea zaintzeagatiko atsedenarekin bat ez datorrenean bakarrik aitor daiteke.

RLNren amaiera:

Semeak edo alabak 9 hilabete bete aurreko egunean iraungitzen da, edo lehenago, arriskurik gabe lanera itzultzen bazara.

FREMAPek prestazioa onartzeko edo ukatzeko berariazko akordioa eman behar du 30 egun balioduneko epean, eskaera egiten denetik zenbatzen hasita, salbu eta Lan Ikuskaritzaren txostenaren ondorioz prestazioa eteten bada.

Nola izapidetu zure prestazioa urratsez urrats

Langilearentzako ibilbidea erraza da faseka ikusten badugu:

Jakinarazi zure enpresari edo bezeroari haurdun edo edoskitze naturalean zaudela, eta eskatu osasuna zaintzeko eta zure lanpostuaren arriskuak ebaluatzeko.

Enpresako Prebentzio Zerbitzuak arrisku espezifikorik dagoen eta lanpostua edo lan-denbora egokitu daitekeen baloratzen du (egokitzapen-neurri horietan, beharrezkoa denean, gaueko lanik edo txandakako lanik ez egitea sartuko da).

Egokitzea ezinezkoa bada, eskatu hitzordua FREMAPekin, zerbitzu medikoek arriskua balora dezaten eta, hala badagokio, REM/RLNren ziurtagiri medikoa eman dezaten.

FREMAPen ziurtagiri medikoarekin, enpresak (edo zuk, autonomoa bazara) lanpostua aldatzea edo kontratua/jarduera etetea erabakitzen du.

Lanpostuz aldatzea ezinezkoa bada, prestazio ekonomikoaren eskaera aurkeztuko du FREMAPen, sinadura elektronikoarekin edo paperean, eskatutako dokumentazioarekin batera (ziurtagiriak, txostenak, egoeraren adierazpena, bankuko datuak).

Onartzeko edo ukatzeko erabakia idatziz jasoko duzu, eta, baiezkoa bada, sorospenaren aldizkako ordainketa.

Haurdunaldiko arriskuagatiko eta edoskitze naturaleko arriskuagatiko prestazioa Gizarte Segurantzaren Lege Orokorrean (GSLO) araututa dago, eta prestazio horiek kontingentzia profesionalen ondoriozkotzat jotzen ditu ( 186tik 189ra) eta 295/2009 Errege Dekretua (ED), sarbidearen baldintzak, zenbatekoa eta prozedura garatzen dituena.

Lan-arriskuen Prebentzioari buruzko Legeak eta prebentzio-zerbitzuen araudiak ezartzen dute enpresak haurdun edo edoskitzen ari diren langileentzako arrisku espezifikoak ebaluatu behar dituela, lanpostua edo lan-denbora egokitu behar duela eta, azken buruan bakarrik, lan-kontratua eten behar duela (Langileen Estatutuaren arabera).

FREMAPeko zerbitzu medikoek, kasuz kasu, egokitzeko arriskua eta ezintasuna baloratzen dute, baita lanpostua aldatzeko beharra ere, SEGOk (Espainiako Ginekologia eta Obstetrizia Elkartea) REMerako eta AEPk (Espainiako Pediatria Elkartea) RLNrako egindako gida klinikoetan oinarrituta.

Sorospenaren zenbatekoa kontingentzia profesionalen oinarri arautzailearen % 100 da, lan-istripuak eragindako aldi baterako ezintasunaren baliokidea baita. Dena delako araubideak kontingentzia profesionalen estaldura jasotzen ez duenean izan ezik.

295/2009 Errege Dekretua

31/1995 Legea, laneko arriskuen prebentziokoa

Gizarte Segurantza: Argitalpenak

“Arriskuko haurdunaldia” eta “haurdunaldiko arriskua (REM)” gauza bera al dira?

Ez. “Arriskuko haurdunaldia” tratamendua edo atsedena behar duzunean aldi baterako ezintasun gisa izapidetzen den egoera medikoa da. REM arriskua zure lanpostutik datorrenean bakarrik existitzen da, eta ezin da ezabatu baldintzak egokituta edo lanpostuz aldatuta.

Aldi berean kobra ditzaket aldi baterako ezintasuna eta REM/RLN?

Oro har, ez. Araudiak ez du uzten aldi berean aldi baterako ezintasunagatiko sorospena eta arriskuagatiko sorospena jasotzen jarduera berean. Aldi baterako ezintasunean bazaude, lehenik eta behin egoera hori iraungi behar da arriskua baloratu aurretik, eta alderantziz.

Salbuespen gisa, enplegu-aniztasuneko edo jarduera-aniztasuneko egoeran dagoen langileak (Gizarte Segurantzaren hainbat erregimenetan) aukera izango du aldi berean haurdunaldiko edo edoskitze naturaleko arrisku-prestazioa jasotzeko, bere jardueraren bati dagokionez, eta ordaindutako lanarekin jarraitzeko beste jarduera batzuetan, baldin eta jarduera horiek bere edo fetuaren osasunerako arriskurik ez badakarte. Ondorioz, kasu horietan, aldi baterako ezintasuneko bajak egon ahal izango ditugu haurdunaldiko arriskuaren prestazio ekonomikoa jasotzearekin bateragarriak diren jardueretan, eta, beraz, posible izango da bi sorospen motak bateragarri egitea.

Zer gertatzen da nire enpresak ez badu kotizatu edo ez badit alta eman?

Besteren kontura, legeak babesten zaitu: “eskubide osoko” altan zaudela jotzen da, eta FREMAPek prestazioa aurreratu dezake, gero enpresari erreklamatuz. Autonomoetan eta nekazaritzan, beharrezkoa da kuotetan egunean jartzea, ordaintzeko gonbidapen epeetan.

Prestazioa bateragarria al da beste jarduera batekin?

Prestazioak arriskua babesten du eteten den jarduera zehatzean. Jarduera anitzeko kasuetan, jarduera bakoitzeko arriskua ebaluatu behar da, eta egoera desberdinak egon daitezke kontingentzia bakoitza estaltzen duen erakundearen arabera.

Arrisku-egoerak langileak egindako jarduera bati edo batzuei eragiten dienean, baina ez guztiei, arrisku hori duten jarduerak sartuta dauden erregimenean bakarrik izango du sorospenerako eskubidea. Sorospena jasotzea bateragarria izango da langileak lehendik egiten zituen edo egiten has daitezkeen eta haurdunaldian arriskurik ez dakarten jarduerei eustearekin.

Enpresa naiz, hobaririk izan dezaket?

Langilea bere egoerarekin bateragarria den beste lanpostu edo funtzio batean ari bada, 2023ko irailaren 1etik aurrera hilean 138 euroko hobaria aplikatuko da, eta enpresak arrisku egoera egiaztatu beharko du azaroaren 8ko 31/1995 Legearen 16.2 artikuluak aipatzen duen arriskuen ebaluazioaren emaitzen txostenaren bidez. Urtarrilaren 10eko 1/2023 Errege Lege Dekretuaren 19. artikulua.